Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздері – Ту, Елтаңба және Әнұран еліміздің тәуелсіздігі мен егемендігінің басты белгілері болып табылады. Олар мемлекетіміздің тарихын, мәдениетін, рухани құндылықтарын және болашаққа деген ұмтылысын бейнелейді. Сондықтан мемлекеттік рәміздер әрбір қазақстандық үшін ерекше қастерлі ұғым саналады.
Жыл сайын 4 маусым күні Қазақстанда Мемлекеттік рәміздер күні аталып өтеді. Бұл күннің еліміз үшін тарихи маңызы зор. Себебі дәл осы күні тәуелсіз Қазақстанның мемлекеттік Туы мен Елтаңбасы ресми түрде бекітілді. Кейін бұл күн мемлекеттік мерекелердің қатарына еніп, бүкіл республика көлемінде кеңінен аталып өте бастады.
Тәуелсіздік жарияланғаннан кейін Қазақстан алдында жаңа мемлекеттің рәміздерін жасау міндеті тұрды. Бұл оңай шаруа болған жоқ. Себебі жаңа рәміздер қазақ халқының ғасырлар бойғы тарихын, мәдениетін, салт-дәстүрін, мемлекеттің бүгінгі болмысын және болашаққа деген ұмтылысын қамтуы қажет еді. Осыған байланысты 1992 жылдың басында арнайы мемлекеттік комиссия құрылып, республикалық байқау жарияланды.
Байқауға еліміздің түкпір-түкпірінен суретшілер, сәулетшілер, ақындар, композиторлар мен дизайнерлер қатысты. Мемлекеттік Тудың мыңнан астам жобасы, Елтаңбаның жүздеген нұсқасы және Әнұран мәтіндерінің көптеген үлгілері ұсынылды. Ұзақ талқылаулар мен сараптамалардың нәтижесінде ең үздік жобалар таңдалып алынды.
1992 жылғы 4 маусымда Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы мен Мемлекеттік Елтаңбасы бекітілді. Бұл тәуелсіз Қазақстан тарихындағы маңызды оқиғалардың бірі болды. Ал сол жылдың желтоқсан айында алғашқы мемлекеттік Әнұран қабылданды. Кейін 2006 жылы халық арасында кеңінен танымал «Менің Қазақстаным» әні еліміздің жаңа Мемлекеттік Әнұраны ретінде бекітілді.
Мемлекеттік Тудың авторы – суретші Шәкен Ниязбеков. Тудың көгілдір түсі ашық аспанды, бейбітшілік пен бірлікті білдіреді. Оның ортасында алтын түсті күн бейнеленген. Күн өмірдің, молшылықтың және жарқын болашақтың белгісі саналады. Күннің астындағы қыран құс еркіндікті, тәуелсіздікті және биік мақсаттарға ұмтылысты білдіреді. Ал тудың сабы жағындағы ұлттық өрнек қазақ халқының мәдени мұрасын көрсетеді.
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасының авторлары – Жандарбек Мәлібеков пен Шот-Аман Уәлиханов. Елтаңбаның дәл ортасында шаңырақ бейнеленген. Қазақ халқы үшін шаңырақ – отбасының, бірліктің және ортақ үйдің белгісі. Шаңырақтан тараған уықтар елімізде өмір сүріп жатқан барлық этностардың татулығы мен ынтымағын білдіреді. Елтаңбадағы қанатты пырақтар күш-қуатты, еркіндікті және болашаққа деген сенімді көрсетеді.
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны халықтың рухын көтеретін, елге деген сүйіспеншілікті арттыратын маңызды рәміз болып табылады. Қазіргі Әнұранның музыкасын Шәмші Қалдаяқов жазған, сөзінің негізін Жұмекен Нәжімеденов жазып, кейін мәтінге толықтырулар енгізілген. Әнұран алғаш рет 2006 жылдың 11 қаңтарында Қазақстан Республикасы Президентінің ұлықтау рәсімінде орындалды.
Мемлекеттік рәміздер еліміздің халықаралық беделін қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Қазақстанның көк байрағы халықаралық ұйымдардың ғимараттарында, дипломатиялық өкілдіктерде және әлемнің көптеген мемлекеттерінде желбіреп тұр. Олимпиада ойындары мен әлем чемпионаттарында жеңіске жеткен спортшыларымыздың құрметіне Әнұран орындалып, көк Туымыз көкке көтеріледі. Бұл әрбір қазақстандықтың жүрегіне мақтаныш сезімін ұялатады.
Қазақстан Туы бірнеше мәрте әлемнің ең биік шыңдарына тігілді. Сонымен қатар Арктика мен Антарктидаға жеткізіліп, ғарыш кеңістігінде де желбіреді. Мұның бәрі еліміздің тәуелсіздігін және халықаралық деңгейдегі беделін көрсетеді.
Мемлекеттік рәміздер халықтың тарихи жадын сақтауға ықпал етеді. Оларда қазақ халқының ғасырлар бойы қалыптасқан дүниетанымы, мәдениеті мен дәстүрлері көрініс тапқан. Сондықтан оларды құрметтеу – әрбір азаматтың қасиетті борышы.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздерді пайдалану тәртібі арнайы заңмен реттеледі. 2007 жылғы 4 маусымда «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік рәміздері туралы» Конституциялық заң қабылданды. Аталған заң мемлекеттік нышандарды пайдалану, орналастыру және қорғау тәртібін нақты белгілейді.
Заң талаптарына сәйкес мемлекеттік органдардың ғимараттарында, білім беру ұйымдарында және басқа да мекемелерде Мемлекеттік Ту мен Елтаңба міндетті түрде орналастырылуы тиіс. Сонымен қатар мемлекеттік мекемелердің мөрлерінде, ресми құжаттарында және интернет-ресурстарында мемлекеттік рәміздердің бейнелері қолданылады.
Білім беру ұйымдарында мемлекеттік рәміздерді насихаттауға ерекше көңіл бөлінеді. Мектептерде Ту, Елтаңба және Әнұран мәтіні арнайы көрнекі орындарға орналастырылады. Оқу жылының басталуы мен аяқталуы кезінде, мемлекеттік мерекелерде және маңызды іс-шараларда Әнұран орындалады.
Жастардың бойында патриоттық сезімді қалыптастыруда мемлекеттік рәміздердің маңызы зор. Олар арқылы жас ұрпақ ел тарихын, ұлттық құндылықтарды және тәуелсіздіктің қадірін түсінеді. Рәміздерді құрметтеу азаматтардың елге деген сүйіспеншілігін арттырады.
Қазіргі таңда мемлекеттік рәміздерді қолдану жағдайына тұрақты мониторинг жүргізіліп келеді. Арнайы комиссиялар мемлекеттік мекемелерді, білім беру ұйымдарын және басқа да нысандарды аралап, заң талаптарының орындалуын тексереді. Бұл жұмыстар мемлекеттік рәміздердің беделін сақтау мақсатында жүзеге асырылады.
Қазақстан заңнамасына сәйкес мемлекеттік рәміздерді қорлауға немесе заңсыз пайдалануға жол берілмейді. Мемлекеттік Ту мен Елтаңбаны ұлттық стандарттарға сәйкес келмейтін түрде дайындаған немесе пайдаланған тұлғалар заң алдында жауап береді. Сонымен қатар мемлекеттік рәміздерді міндетті жағдайда пайдаланбағаны үшін де жауапкершілік қарастырылған.
Бүгінде азаматтарға Мемлекеттік Туды тұрғын үйлерге, кеңселерге және автокөліктерге орналастыруға рұқсат етілген. Бұл азаматтардың патриоттық сезімін білдірудің бір көрінісі болып табылады. Алайда Мемлекеттік Елтаңбаны тұрғын үйлерге немесе жеке көлік құралдарына орналастыруға заңмен тыйым салынған.
Мемлекеттік Әнұранды орындау кезінде оның ресми мәтіні мен музыкалық редакциясын өзгертуге болмайды. Әнұран мемлекеттік мерекелерде, ресми рәсімдерде, халықаралық жарыстарда және еліміз үшін маңызды оқиғалар кезінде орындалады.
Мемлекеттік рәміздердің ұлттық стандарттарға сәйкес келмейтін немесе жарамсыз күйге түскен үлгілері арнайы тәртіппен жойылады. Бұл жұмыстар арнайы комиссиялардың бақылауымен жүргізіледі. Рәміздердің қадір-қасиетін сақтау үшін оларды жою рәсімі де заң талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.
Мемлекеттік рәміздер – Қазақстанның тәуелсіздігі мен мемлекеттілігінің айқын көрінісі. Олар халықтың бірлігі мен татулығын нығайтып, елдің халықаралық беделін арттырады. Мемлекеттік нышандарды құрметтеу арқылы біз Отанымызға деген сүйіспеншілігімізді, тарихымызға деген құрметімізді және болашағымызға деген сенімімізді білдіреміз.
Сондықтан мемлекеттік рәміздерді дәріптеу, олардың мән-маңызын түсіндіру және келер ұрпаққа насихаттау – баршамыздың ортақ міндетіміз. Өйткені Ту, Елтаңба және Әнұран – Қазақстанның өткенін, бүгінін және болашағын байланыстырып тұрған қасиетті құндылықтар.
Әділхан ТӨЛЕГЕНОВ, Ақсукент ауылы.
